14 March 2018
Melle Broeksma
Melle Broeksma
Share
Tweet about this on Twitter0Share on LinkedIn0Share on Facebook0

Design Indaba 2018 (Kaapstad)

Een conferentieverslag

Eind februari bezocht ik Design Indaba in Kaapstad (Zuid-Afrika), een conferentie over Design in brede zin met dit jaar als motto “A better world through creativity”.

Mijn doel was inspiratie te vinden en mijn ontwerpwerk eens vanuit een breder perspectief te bekijken.

Er was een zeer diverse groep sprekers uit verschillende ontwerpdisciplines. Niet alleen uit interactie-, grafisch-, mode- en productontwerp, architectuur, onderzoek en designeducatie, maar ook uit aanverwante creatieve werelden zoals poëzie, film, beeldende kunst en muziek.

Design Indaba is opgezet als een traditionele conferentie. Een lineair sprekersprogramma, een paar aansprekende namen, een grote zaal, een groot scherm, een prijsuitreiking en een cheerleader die alle onderdelen netjes aan elkaar praat. Maar schijn bedriegt. Inhoudelijk vond ik het programma verrassend, prikkelend en hartverwarmend.

Zuid-Afrika is een bijzonder land dat voor velerlei grote uitdagingen staat: discriminatie, ongelijkheid, armoede, wapenbezit, criminaliteit, geweld, vrouwenonderdrukking, drugsgebruik, analfabetisme, AIDS, gebrek aan basisvoorzieningen, etc. De lijst met problemen is eindeloos. Na eeuwen van kolonialisme, onderdrukking en slavernij zijn Afrikanen op zoek naar een eigen identiteit en stem. En op zoek naar een manier deze problemen zelf op te lossen, op een Afrikaanse manier. Het gevoel van urgentie en de passie en hervonden trots waarmee ze dat doen is voor een verwende Hollandse jongen als ik enorm inspirerend, op een ironische manier zelfs een beetje jaloersmakend.

Stage

Hoogtepunten dag 1

Filmmaker Sunu Gonera opende de conferentie met een ontroerend verhaal over zijn jeugd in de sloppenwijken van Zimbabwe. Over zijn leven als immigrant in Zuid-Afrika en hoe hij met vallen en opstaan een eigen Afrikaanse stijl heeft gevonden. Sunu heeft met zijn verhaal inmiddels ook Hollywood mee veroverd.

In samenwerking met de meest vooraanstaande universiteiten biedt het Zuid-Afrikaanse bedrijf GetSmarter online opleidingen aan. Door een slimme combinatie van online werken, ‘community building’ en persoonlijk contact hebben ze het slagingspercentage van cursisten weten te verhogen van 60% naar meer dan 90%.

Cartoonist en activist Edel Rodriguez is als Cubaanse immigrant naar de Verenigde Staten vertrokken en heeft zich daar ontwikkeld tot het gezicht van de anti-Trumpbeweging met zijn briljante covers voor tijdschriften, zoals Time magazine en Der Spiegel. Hij vertelde hoe de socialistische posters in Cuba en illegale magazine covers zijn stijl hebben gevormd en hoe hij het ‘viral’ gaan omarmt en al zijn ontwerpen open source heeft gemaakt.

trump-melt-finalderspiegel

Waar veel Afrikaanse ontwerpers bezig zijn met hun Afrikaanse roots te ontdekken had de Nederlandse Lonny van Rijswijk een mooi verhaal over haar zoektocht naar haar Nederlandse roots. Ze maakt aardewerk van klei uit de Nederlandse polder, die ze zelf opgraaft in de weilanden van veehouders en akkerbouwers. Daarnaast maakt ze glas uit zand uit alle delen van Nederland en van zand dat mensen haar van over de hele wereld toesturen.

Architect Thomas Heatherwick heeft recent het nieuwe museum voor hedendaagse Afrikaanse kunst (MOCAA) in Kaapstad ontworpen. Een fenomenaal gebouw dat uit een voormalige betonnen graansilo is uitgehouwen. Thomas vertelde een inspirerend verhaal over hoe je met een beperkt budget en een onconventionele aanpak tot iets bijzonders kan komen.

mocca1

mocca2

Hoogtepunten dag 2

De Nederlandse Simon Dogger is recent afgestudeerd als industrieel ontwerper aan de Design Academy Eindhoven. Tijdens zijn studie is hij blind geworden en heeft hij een combinatie van bril, app en trilapparaat ontwikkeld, waarmee gezichtsuitdrukkingen van gesprekspartners worden geïnterpreteerd en worden omgezet naar trillingen van zijn apparaat. Een mooi voorbeeld van het adagium “Scratch your own itch”. Een innovatief product dat beantwoordt aan zijn persoonlijke behoeften, maar daarmee ook meteen in een veel grotere behoefte kan voorzien.

William Mapham was als Zuid-Afrikaanse plattelandsarts gefrustreerd omdat hij patiënten veel te lang moest laten wachten, lange reizen moest laten maken of niet kon helpen en dus moest laten sterven. Vanuit deze frustratie heeft hij de afgelopen jaren een app ontwikkeld waarmee hulp van specialisten op afstand kan worden ingeroepen. Begonnen als een simpele chat-app voor oogheelkundige hulp is de Vulu-app inmiddels uitgegroeid tot een applicatie waarmee voor veel ziektes op afstand een uitgebreide anamnese kan worden afgenomen. Inmiddels doen honderden medische specialisten mee aan zijn project en kunnen er tijd, geld en vooral levens mee gespaard worden.

Vula

Terwijl Kaapstad op dit moment met een enorme watercrisis te kampen heeft vertelde de landschapsarchitect Peter Veenstra (ja, veel Nederlandse aanwezigheid!) een verhaal over hoe in Nederland je ontwerpen rekening moet houden met grote hoeveelheden water.

De Mexicaanse Renata Souza heeft voor kinderen met diabetes een systeem ontwikkeld dat insuline inspuiten makkelijker, veiliger en leuker maakt. Een mooi voorbeeld van ‘design thinking’, waarbij de inzet van tijdelijke tattoos met gekleurde stipjes verschillende problemen oplost: voor het spuiten moet een stipje worden weggepoetst, waardoor de prikplek direct ook wordt gedesinfecteerd. Daarnaast wordt met de stipjes bijgehouden wanneer er is geprikt. Als de stipjes ‘op’ zijn is dat een indicatie dat je niet meer in dat deel van het lichaam kan spuiten en moet er een nieuwe tattoo op een ander lichaamsdeel worden geplaatst. En tot slot is een tijdelijke tattoo natuurlijk erg cool voor kleine kinderen. Renata heeft zo een insulinespuit ontworpen die te gebruiken is met kleine kinderhanden en die een vrolijk geluidje maakt als er lang genoeg gespoten is.

insulinde

De Zuid-Afrikaanse actrice en dichteres Lebo Mashile hield een vlammend betoog over hoe het gesproken woord kan bijdragen aan verandering. Ironisch genoeg is haar verhaal moeilijk te reproduceren, maar was deze vrouw vooral inspirerend door haar kracht, passie en humor. De wereld heeft meer van deze mensen nodig, die je alleen al inspireren door wie ze zijn. Wat een natuurverschijnsel!

De Engelse meubelontwerper Tom Dixon liet zien hoe hij als autodidact is begonnen met meubels gemaakt van op straat gevonden materiaal. Inspirerend vond ik hoe hij zijn gebrek aan ambacht inzet om zijn ontwerpen een geheel eigen stijl te geven.

Scrap

Hoogtepunten dag 3

De Kenyaanse interactie-ontwerper Mark Kamau liet zien hoe hij plattelandsscholen in Kenya voorziet van tablets voorzien van digitaal lesmateriaal. Een grote, robuuste kist (Afrika-proof) gevuld met tablets die in de kist kunnen opladen. Tegelijkertijd voorziet de kist het klaslokaal van werkend internet. Het lesmateriaal op de tablets houdt rekening met de (digitale) achterstand die deze kinderen hebben en wordt vergezeld van een uitgebreide instructie voor de leraren, die zelf vaak ook niet erg computervaardig zijn. Ook hier weer een mooi voorbeeld van holistisch denken, waarbij tal van uitdagingen in een goed doordachte totaaloplossing worden geadresseerd.

De Chileense stad Concepción werd in 2010 niet alleen getroffen door een aardbeving van 8,8 op de schaal van Richter maar ook door een tsunami. Architect Alejandro Aravena was verantwoordelijk voor de wederopbouw van de stad. Aravena integreert in al zijn projecten bevolkingsparticipatie en begint altijd met de bouw van een tijdelijk ‘clubhuis’ waar de bevolking inspraak krijgt in het proces. Interessant vond ik zijn observatie dat je niet van participanten kan verwachten dat ze met oplossingen komen (daar zijn wij ontwerpers voor), maar dat ze wel feilloos de problemen kunnen benoemen en vooral de prioritering kunnen aangeven. Na een aardbeving ontstaan vanzelfsprekend tegenstrijdige prioriteiten: de bevolking moet snel weer onderdak krijgen, maar nieuwe huizen moeten wel aardbevingsbestendig worden gebouwd. En dat in dit geval in een stad met veel sociale problemen en met weinig geld. De gekozen oplossing voor dit probleem is even bizar als briljant: bouw halve huizen die aardbevingsbestendig zijn en in eerste instantie (een beperkt) onderdak geven. Op een later tijdstip kunnen deze huizen door de bewoners zelf worden afgebouwd.

Concepción-1

Concepción-2

Van een totaal andere orde was de presentatie van de Deense muzikant, nachtclubeigenaar en industrieel ontwerper Johannes Torpe. Hij kwam onder begeleiding van oorverdovende muziek aan een touw naar beneden in een gouden ruimtepak en speelde drums met een grote band, met danseressen. Zijn verhaal ging over je passie volgen en jezelf steeds weer vernieuwen. En als je het niet weet, dan doe een gouden ruimtepak aan. Dan zal het lukken.

torpe

Voor mij was het grootste deel van de conferentie een bewijs van hoe ‘design thinking’ kan helpen bij de oplossing van kleine tot grote vraagstukken, van luxe problemen oplossen tot het redden van levens.

Grafisch ontwerper Natasha Jen had aan het einde van de conferentie nog een provocerende waarschuwing. In toenemende mate wordt ‘design thinking’ misbruikt als een oppervlakkige ‘x-for-all-things. Het wordt aangeboden als ééndaagse cursussen voor managers, die denken dat je met een middag Post-it’s plakken opeens creatief kan denken en zo klantvriendelijk bent.

Tot slot

Design Indaba was een bijzonder inspirerende conferentie in een geweldige stad. Wat ik vooral heb meegenomen van het evenement is een hernieuwde waardering voor de transformerende kracht van het ontwerpvak. En ik voel me uitgedaagd de grenzen van mijn creativiteit verder op te zoeken. Om (nog) meer holistisch te werken en te denken. Om nog een tandje bij te zetten en meer persoonlijkheid, poëzie en hart in mijn werk te stoppen.

Over de auteur

Melle Broeksma (/mellebroeksma) maakt graag ingewikkelde dingen makkelijker te begrijpen. Daarnaast houdt hij van mooie dingen. Daarom is hij interactie en visueel ontwerper bij Informaat.

Design (16)

Share
Tweet about this on Twitter0Share on LinkedIn0Share on Facebook0